Yazar: Abdullah Tanrıkulu

Bu yazımda Pekin gezimizin en canlı renklere sahip ve doğanın insan yapılarıyla birlikte güzel bir etkileşime girdiği Yazlık Saray’ı anlatacağım. Çincesi ‘’颐和园’’ yani ‘’uyumu koruyan bahçe’’ anlamına gelmektedir. Yaklaşık 3 km2 alanda kurulu olan bu saray 1998 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır.

Yazlık Saray’ın inşası Jin Hanedanlığına kadar dayanmaktadır. İmparator Wanyan Liang başkenti Huining’den Yanjing’e (bugünkü Pekin) taşıdı ve bu Pekin’in kuzeybatısında bir sarayın inşası emri verdi. 1271 yılında Kubilay Han Yuan Hanedanlığını kurduğu zaman başkenti Hanbalık yani bugünkü Pekin’e taşıdı. Zamanın mühendislerinden Guo Shoujing saraya su taşınması için bir proje geliştirdi. Bugünkü Kunming Gölü üzerine inşa edilen su şebekesi ile bu proje hayata geçirildi. Ming Hanedanlığı zamanında ise saraya tapınaklar inşa edildi ve imparatorluk bahçeleri yapıldı. İmparator için gölde tekne turu ve eğlence bahçeleri de halen bugün görülebilmektedir.

Saray asıl ihtişamını Qing Hanedanlığı zamanında kazandı. İmparator Qianlong annesinin 60.doğum günü vesilesiyle tepelerden birinde bir saray inşa ettirdi. Saraya gelen suyun kanalları tekrar onarıldı ve batıdaki gölden iki tane daha göl oluşturulması için emir verdi. Bu göller Gaoshui ve Yangshui gölleridir. Bu göller sadece imparatorluk sarayı için değil tarım alanları için de su kaynağı olmaktaydılar. Sarayın inşaatı 1764 yılında tamamlanmış ve toplamda 4,8 milyon gümüş tael’e mal olmuştu. Tamamlandığında ismi ‘’清漪园’’, ‘’Qing Yi Bahçesi’’ olmuştu.

Yazlık Saray’ın tasarımı bir Çin efsanesine göre doğu denizinde bulunan üç kutsal dağa dayanır. Bunlar Penglai, Fang Zhang ve Yingzhou. Kunming gölünde bulunan üç adacık da bu dağları temsil etmektedir. Bu adacıklar Nanhu, Tuancheng ve Zaojiangtang’dır. Göl de Hangzhou’daki Batı Gölü’nün taslağı üzerine yapılmıştır. Sarayın birçok yerinde bulunan çeşitli tasarımlar ise Çin’in farklı bölgelerinde bulunan çeşitli efsane ve kültürel motifleri içerir. Örneğin; Anka Kuşu İskelesi, Tai Gölünü; Jingming Kulesi, Yueyang Kulesini; Wangchan Köşkü ise Sarı Vinç Kulesine benzemektedir. Pazar alanları ise Suzhou ve Yangzhou’dakilerden taklit edilmedir. Sarayın merkezinde sanatsal süslemelerle döşenmiş 700 metre uzunluğunda bir Uzun Koridor da vardı. Saray, uzun süreli kalma ve devlet işlerinin günlük yönetimi için olanaklarla donatılmadığı için, İmparator Qianlong neredeyse burada hiç yaşamıyordu ve ziyaret ettiği gün orada kalırdı. Qing İmparatorluğu, İmparator Daoguang döneminden (1820-1850) sonra düşmeye başlayınca, Yaz Sarayı giderek daha fazla ihmal edildi ve bakım masrafları çok yüksek olduğu için üç adadaki mimari özelliklerin sökülmesi emrini verdi.

1860’da Fransızlar ve İngilizler, İkinci Afyon Savaşı’nın bitiminde Yaz Sarayını yağmaladılar ve 18 Ekim 1860’da İngilizler yakındaki Eski Yaz Sarayı’nı (Yuanmingyuan) yaktı. Sarayın tahrip edilmesi sırasında, İngiliz Yüksek Komiseri olan Lord Elgin tarafından Çin’e gönderildi. İki İngiliz elçisinin, The Times gazetecisinin ve eskortlarına işkence edilmesi ve öldürülmesine tepki olarak bu tahribat gerçekleştirildi. Yaz Sarayının büyük bölümlerinin tahrip edilmesi Çin’deki bazı insanlar arasında hala güçlü duygular uyandırmaktadır. 1888’de saray restorasyonu bitti ve sarayın adı bugünkü adını aldı.

1900 yılında Boxer İsyanının sonlarına doğru Yaz Sarayı, Sekizinci Uluslar Birliği ittifaklarının imparatorluk bahçelerini yıkması ve saraydaki birçok eseri ele geçirmeleri üzerine bir kez daha zarar gördü. Saray iki yıl sonra restore edildi. 1912’de, Son İmparator Puyi’nin görevden alınmasının ardından Yaz Sarayı, eski imparatorluk ailesine ait özel mülk haline geldi. İki yıl sonra Yaz Sarayı halka açıldı ve giriş biletleri satıldı. 1924’te Puyi, Yasak Şehir’den Feng Yuxiang komutası tarafından uzaklaştırıldıktan sonra, Pekin Belediye Yönetimi Yaz Sarayı idaresini üstlendi ve onu bir kamusal park haline getirdi.

1949’dan sonra, Yaz Sarayı Çin Komünist Partisi Merkez Okulu’nu barındırıyordu. Mao Zedong’un arkadaşlarının ve Liu Yazi ve Jiang Qing gibi Komünist Partideki önemli şahsiyetlerin birçoğu da orada yaşıyordu. 1953 yılından bu yana, birçok turistik cazibe merkezi ve park olarak halka açık olan Yaz Sarayı’nda büyük çapta restorasyon ve yenileme çalışmaları yapılmıştır.

Kasım 1998’de Yaz Sarayı, UNESCO tarafından Dünya Mirası Listesi’ne eklendi. 2006 yılının sonlarına doğru, Çin hükümeti ayrıca, Yaz Sarayı’nı dünyanın kültürel mirası olarak kutlamak için hatıra paraları dağıtmaya başladı.

Yazlık Saray hakkındaki bilgilerden sonra benim kendi gözlemlerimi sizlere aktarmak istiyorum. Saray gerçekten geniş bir alan üzerine kurulmuş ve bir insanlık harikası olarak göze çarpıyor. Çin halkı tarihine olan ilgisini burada da gösteriyor ve saray gerçekten çok kalabalık kitleler ile ziyaret ediliyor. Yaşlılar ve çocuklar aileleri ile birlikte sarayın her bir köşesini gezmekte ve atalarının yaptığı bu eseri yaşayarak gezmekteler. Sarayın farklı bölgelerine yürüyerek gidilmekte ve gezerken kalabalık yüzünden zor anlar da yaşadım. Her köşesinde tarihi bir eser olan bu saray doğal güzellikler ve insan yapılarıyla gerçekten bir uyum içerisindedir. Pekin gezisinde kesinlikle gidilmesi gerekilen tarihi yerlerden birisidir. Ben gezimiz sırasında çektiğim fotoğraflarla sizlere sarayı tanıtmak istiyorum.